> Forum > ๑۩۞۩๑ Kitap Dünyası - İlim Dünyası Kütüphanesi ๑۩۞۩๑ > İslam Tarihi Eserleri > Siret Ansiklopedisi > Matematik
Sayfa: [1]   Aşağı git
  Yazdır  
Gönderen Konu: Matematik  (Okunma Sayısı 678 defa)
06 Ağustos 2012, 14:48:51
Vatan Var Olsun !
Dünyalılar
*
Çevrimdışı Çevrimdışı

Cinsiyet: Bayan
Mesaj Sayısı: 8.940


« : 06 Ağustos 2012, 14:48:51 »



Matematik

Araplar Yunanlıların ilmî teorilerini Arap­ça'ya çevirerek korumuş ve yaymışlardır. Bu teoriler Orta Çağların ilk dönemlerinde araş­tırmanın uluslararası dili haline gelmiştir. Ba­ron Carra de Vaux'ın ifadesi ile "Rönesans döneminden insanlar yeniden bilgiye susamışlık ruhu ile dolduklarında ve deha kıvılcı­mı ile harekete geçtiklerinde, hemen çalışma­ya, üretmeye ve keşfe başlayabilmiş olmaları­nın sebebi Araplar'ın bilginin değişik dalları­nı korumuş ve mükemmelleştirmiş olmaları, araştırma ruhunu dinamik ve hırslı tutmuş ol­maları ve gelecek keşiflere uyum gösterecek esneklikte idame ettirmiş olmalarıdır." (Arnold, a. g. e.).

İlk matematik âlimi Hârizmî'dir (birden do­kuza kadar olan Arapça rakamları ve sıfırı ta­nımlayan algoritma kelimesi onun isminden türetilmiştir). Avrupa on'lu basamak sistemi­ni onun aritmetik, cebir ve astronomi ile ilgili Latince'ye çevrilmiş eserlerinden almıştır.

İkinci dereceden denklemler teorisi onaltıncı yüzyıla kadar Hârizmî'nin bıraktığı şekilde kalmıştır. Onsekizinci yüzyılda, meşhur cebir âlimi Piza'lı Leonardo Fibonacci, Araplara çok şey borçlu olduğunu açıkça belirtmiş ve Arapların yöntemlerini Pisagor'unkinden üs­tün telakki etmiştir. Sıfır batıda tanındığından en az 250 yıl öncesinde Araplar tarafından bi­linmekteydi. Cebir ve boş (c'vpher-sıfr) keli­meleri hesap ilminin kuruluşunda ve yaygın­laşmasında Arapların oynadığı rolün canlı şa­hitleridirler.

Sinüslerin kullanımı Araplar tarafından Ödünç alınmış bir Yunan icadı değil, bilakis Müslü­manlar tarafından trigonometri ilmine doğru atılmış gerçek bir adımdır. Sinüsleri ilk kulla­nan İbni Kurra'dır. Tartılarla ilgili eserinde, Ebû Cafer el-Hazin denge ve yer çekimi fikir­lerini yüksek seviyede geliştirmiş ve özgül ağırlıklar konusunu tartışmıştır. Barthold'a göre, trigonometrik fonksiyonlar bilgisi Av­rupa'ya ilk olarak Battânî'nin eserlerinden girmiştir. Tanjantların trigonometrik formül­ler içinde yer alması Ebû'1-Vefa sayesinde ol­muştur. Regiomontanus tanjantları yeniden keşfetmemiş, bilakis onları Battânî, Câbir bin Eflah ve diğerlerinin eserlerinde bulmuştur. Hindu aritmetiği Araplar tarafından büyük Öl­çüde geliştirilmiştir. Bilinmeyen miktarların tespiti ile ilgili bütün kuralları bulmuşlardır. Ebû'l-Vefa parabollerin dörtgenliğini ve pa­raboloidin hacmini de bulmuştur. Battânî'nin çağdaşı olan Habeş el-Hasib (öl. 929), bir ka­re ya da dikdörtgenin parçalarında kotanjant tablolarını icat etti. Güneşin yüksekliği, ko­tanjant yardımıyla Battânî tarafından açıkla­nan bir formül ile tespit edilmiştir. 'Bu da bizi Yunanlıların vardığı noktaların çok ötesine ulaştırmakta ve modern bilim çağını gerçek­ten açmaktadır." (Amold, a. g. e.)

"Ebû'l-Vefa'nın eserlerinde, yanlışlıkla Copernicus'a izafe edilen, sekant formülleri de bulunmaktadır. Böylece; onuncu ve onbirinci yüzyıllarda, İslâm düşünürleri yirminci yüzyıl medeniyetinin altyapısını oluşturan bu keşif­lere nihai şekillerini vermişlerdir." (Muhammed the Educator, sh. 87-90).

Kindî (öl. 873) düşen cisimlerle ilgili kanun­ları bulmaya çaba göstermiştir. Fârâbî'nin musikî hakkındaki büyük eseri logaritma fik­rinin tohumlarını taşımaktadır. Carra de Vaux şöyle izah etmektedir: Bu eserin logaritmayı içermiş olması muhtemeldir, çünkü, perde farkları, tam perdeler, yarım perdeler, çeyrek perdeler, ikililer, vb.nin toplamı perdeleri ta­nımlayan notaların uzunluklarının çarpımına ve çıkarıldıklarında ortaya çıkan değer bu terimlerin bölümüne denk düşmektedir; yaylı bir çalgıdaki hatalar logaritmik bir kuralla ba­ğıntılıdır." (Amold, a. g. e.).

Ömer Hayyâm'm (öl. 1123) eseri hakkında yorumda bulunan Carra de Vaux şöyle yaz­maktadır: "Cebir kitabı üstün seviyeli bir eserdir ve bu bilimin Yunanlılarda gördüğü­müzden çok daha ileri seviyelerini temsil et­mektedir." (Arnold, a.g.e.). Sarton, Ömer'in takvimini şöyle övmektedir; "Onbirinci yüz­yıl sonuna olağanüstü şaşırtıcı bir başarı ile ulaştı. Ömer Hayyâm'ın Ta'rih-i CelilTû (1079), bu takvim muhtemelen bizim Gregoryan takvimimizden daha doğru idi. Kastilyalı Alfonso o vakte kadar yapılan halka bilezik­lerin en İncesini ve mükemmelini yaptırtmak istediğinde, bilgi için Araplara başvurmuştu." (Arnold, a.g.e.)

Nasirüddin Tûsî küresel trigonometri hakkın­da bir kitap yazdı. Düzlem ve küresel trigono­metri için temel kuralları tesbit etmiş, düzlem trigonometriyi küre geometrisine uygulayarak kutta (trasversale) teoremlerini incelemiştir. Sıfırın kullanımını bulan Araplar böylece aritmetiğin günlük hayatta kullanılmasını sağ­lamışlardır. Cebiri tam bir ilim haline getir­miş ve bir hayli geliştirmişler, analitik geo­metrinin temellerini atmışlardır. Doğruyu ifa­de etmek gerekirse, Yunanlılar zamanında mevcut olmayan düzlem ve küresel trigono­metrinin yaratıcısı olmuşlardır." (R. L. Guhıck, a.g.e., sh. 87-92)

"Sabit b. Kurra'nın 'exhaustion metodu' Yu­nan yönteminden kısmen bağımsızdı. (Çünkü o bu yöntemin varlığını bilmiyordu) ve mo­dem integral matematiğinin bir ilk kıvılcımı olarak kabul edilebilir." (The Legacy of is­lam, sh. 471).

Hârizmî (780-850) "İslam kültürünün en bü­yük ilim dehalarından biri idi ve matematik­sel düşünceyi orta çağda en geniş Ölçekte et­kilemiştir. Bilinen en eski aritmetik ve cebir kitabım telif eden odur. Cebir kitabı Kitâ-bü'UMuhtasar fî Hesabi'l-Cebri ve'l-Mukâbele, integral ve denklemlerin hesap edilmesi ile 800'den fazla problem çözümünü ihtiva eder. Halen varlığını sürdüren en Önemli ese­ridir. Cremona'h Gerard tarafından onikinci yüzyılda Latince'ye çevrilen bu eser onaltıncı yüzyıla kadar Avrupa üniversitelerinde temel matematik ders kitabı olarak okutuldu ve Av­rupa'ya cebir ilmini tanıtıcı bir rol üslendi. Adına atfen algoritmi olarak isimlendirilen Arapça rakamların Avrupa'da tanınması da onun eserleri sayesinde olmuştur. Etkilediği sonraki devir matematikçileri arasında Ömer Havyam, Piza'h Leonarda Fibonacci (1240' tan sonra) ve Floransalı usta Jacob vardır. Ja-cob'un 1307 tarihli İtalyanca matematik kita­bında ve Leonardo'nun eserlerinden birinde, Müslüman matematikçiler tarafından verilmiş ikinci dereceden denklemlerin altı değişik tipi mevcuttur. Hayyâm'ın cebiri Hârizmî'ninkinc kayda değer katkılarda bulunmuştur." (IV.-K. Hitti, a.g.e., sh. 379-380)

Bir diğer büyük matematikçi, Ebû'l-Abbâs İbni Bennâ el-Merrakûşî (1256-1321) "mate­matiğin bütün dalları hakkında yetmiş kadar eser kaleme almıştı. Konuyla ilgili en iyi müslüman eserleri arasında sayılan Telhîsü A'mâl el-Hisab (Aritmetik İşlemlerin Özeti) adlı eseri bunlar içinde en başta gelenidir. Yi­ne sayı teorisi hakkında Tuhfet el-i'timâd (Güven Hediyesi) adıyla Türkçe bir eser ka­leme almış olan İbni Hamza el-Mağribî zikre­dilmektedir.

Sonuç olarak müslümanlar kendilerinden Ön­ceki mirası aşan hesaplama teknikleri geliştir­mişlerdir. Bu durum özellikle Nasîrüddîn Tûsî'nin Meraga'daki çevresinde görülmekte­dir ki, bu çevrede tanjantler cetveli için mil­yonda bire varan kesinliğe ulaşılmıştı. (Seyyid Hüseyin Nasr, a.g.e., sh. 81).

Emir Ali'ye göre, "yüksek matematiğin her dalı Müslüman dehasının izlerini taşır. Yu­nanlıların Cebİr'i icat ettikleri söylenir, ancak, Qelsner'in de işaret ettiği gibi onlar ara­sında cebir 'kadeh eğlenceleri' sırasında hoş­ça vakit geçirmeyi sağlamakla sınırlı kalmış­tır. Müslümanlar bu ilme o zamana kadar bi­linmeyen bir değer vererek onu yüksek gaye­ler için kullandılar. Sadece cebir, geometri ve aritmetik değil, optik ve mekanik sahaları da Müslümanların elinde büyük gelişmeler kay­detti. Küresel trigonometriyi icat ettiler; geo­metriye cebiri ilk uygulayanlar, tanjantı ve trigonometrik hesaplarda yayların ölçümlerini bulmada sinüsü çıkarma işlemini bulanlar Müslümanlardır. Hesabın coğrafî sahada kul­lanılması ve bu alandaki ilerlemeleri dikkate şayandır.

İbni Hallikan'ın, Makrizî'nin, Istahrî'nin, Mes'ûdî'nin, Birûnî'nin, Kumî'nin, İdrisî' nin, Kazminî'nin, İbni Virdî'nin ve Ebû'l-Fi-da'nm resm el-ard adım verdikleri eserleri Arapların ilmin bu dalında ulaştıkları noktayı çok güzel bir şekilde göstermektedir. Avru­pa'nın dünyanın düz olduğuna inandığı ve bunun aksini düşünenleri yakmaya canı gö­nülden hazır olduğu bir dönemde Araplar coğrafyayı kürelerle öğretiyorlardı." (The Spirit of İslam, sh. 384).

İslâm dünyasının diğer iki büyük matematik­çisi Ebû Kâmil Suca b. Eşlem ve İbrahim b. Sinan'dır (908-946); bunlardan ilki Mısır'lı olup onuncu yüzyılın başlarında Hârizmî'nin cebirini mükemmelleştirmiştir, ikincisi ise Sabit b. Kurra'nın torunudur ve integral hesa­bı icat edilmeden önce parabolün ölçümleriy­le ilgili en basit hesap metodu olan işlemi bulmuştur." (Hitti, History of Arabs, sh, 392).


 


[Bu mesajın devamını görebilmek için kayıt olun ya da giriş yapın
Bu Sayfayi Paylas
Facebook'a Ekle
Moderatöre Bildir   Kayıtlı
Müslüman
Anahtar Kelime
*****
Offline Pasif

Mesajlar: 132.039


View Profile
Re: Matematik
« Posted on: 19 Haziran 2021, 00:16:40 »

 
      uyari
Allah-ın (c.c) Selamı Rahmeti ve Ruhu Revani Nuru Muhammed (a.s.v) Efendimizin şefaati Siz Din Kardeşlerimizin Üzerine Olsun.İlimdünyamıza hoşgeldiniz. Ben din kardeşiniz olarak ilim & bilim sitemizden sınırsız bir şekilde yararlanebilmeniz için sitemize üye olmanızı ve bu 3 günlük dünyada ilimdaş kardeşlerinize sitemize üye olarak destek olmanızı tavsiye ederim. Neden sizde bu ilim feyzinden nasibinizi almayasınız ki ? Haydi din kardeşim sende üye ol !.

giris  kayit
Anahtar Kelimeler: Matematik rüya tabiri,Matematik mekke canlı, Matematik kabe canlı yayın, Matematik Üç boyutlu kuran oku Matematik kuran ı kerim, Matematik peygamber kıssaları,Matematik ilitam ders soruları, Matematikönlisans arapça,
Logged
Sayfa: [1]   Yukarı git
  Yazdır  
 
Gitmek istediğiniz yer:  

TinyPortal v1.0 beta 4 © Bloc
|harita|Site Map|Sitemap|Arşiv|Wap|Wap2|Wap Forum|urllist.txt|XML|urllist.php|Rss|GoogleTagged|
|Sitemap1|Sitema2|Sitemap3|Sitema4|Sitema5|urllist|
Powered by SMF 1.1.21 | SMF © 2006-2009, Simple Machines
islami Theme By Tema Alıntı değildir Renkli Theme tabanı kullanılmıştır burak kardeşime teşekkürler... &