Sahabenin şakaları

(1/1)

Hafize Aişe:
Üçüncü Bölüm


SAHABENİN ŞAKALARI VE BAZI ŞAKACI SAHABİLER


Allah ve Rasûlü'ne (Kitap ve Sünnet) tabi olmada en büyük gayret ve hassasiyeti gösteren, insanlık tarihinin tanıdığı en iyi ve örnek nesil olan,[69] Allah Teala'mn (c.c.) rızasını kazanan,[70] Hz. Peygamberin, ümmetinin en hayırlıları olduğunu belirttiği[71] sa-habe-i kiram, bütün bu üstün vasıfları yanında nihayet birer in­san idi. Kur'ân ve hadislerde beşer olduğu vurgulanan bir pey­gamberin arkadaşları oldukları için de, beşerî yönlerinin tezahü­rü olan davranışları örnek olarak Hz. Peygamber1 de görüyorlar, kendi davranışları da O'nun (s.a.v.) tarafından kabul ve anlayışla karşılanıyordu. Hataları ve sevaplarıyla insanı insan olarak ele alan islâm, beşerî yapının gereği olan, itidalde k:alıp ifrat ve tefrite kaçmayan hiçbir davranışın önüne durmamış, onu zemmetme-mistir, işte böyle tabii bir ortamda yaşayan sahabiler, aşırılığa kaçmamak, mubah olan sınırlarda kalmak şartıyla mizah, espri, nükte, şaka, eğlence... gibi şeyler de yapmışlardır. Hemen şunu belirtelim ki, bu davranışlarda dinin cevaz vermediği unsurlar ol­duğunda Hz. Peygamber onları ikaz etmiş, onlar da bunu terket-mislerdir.   

Tabiinden Bekr b. Abdullah el-Müzeni (H.106)[72] sahabe hak­kındaki bir tesbitinde şöyle demektedir; "Hz. Peygamber'in asha­bı, birbirlerine karpuz atarak şakalaşırdı. Gerçek işler ortaya çık­tığı zaman da onlar, tam bir erkek olurlardı."[73]

Ashab-ı Kiram'm hemen bütün zamanını Hz. Peygamberin yanında, mescidde, tamamen dini bir atmosferde geçirdiğini zan­netmek doğru değildir kanaatindeyiz. Onların herbirinin, maişet­lerini temin için bir meşguliyetleri olduğu gibi, çok az da olsa bazı­larının, beşeri zaafları sebebiyle dini hayatlarında bazı eksiklikle­ri, hata ve günahları oluyordu. Hz. Peygamber ve ashabının yaşa­dığı bu tabii hayatın içinde çeşitli günlük olaylar, çabşma-dinlen-me, zorluklar-kolaylıklar, neşeli ve kederli anlar, ibadetler istira­hatlar, ciddi ve eğlenceli... şeyler birlikte bulunuyordu. Hadisle­rin ihtiva ettiği konulara genel olarak baktığımızda daha çok iman, ibadet, muamelat, ukubat, ahlak, tarihi olaylar, menakib, tergib ve terhib, ahiretle ilgili bilgiler, kıssalar....m anlatıldığın: görürüz. Günlük hayatta yaşanan fakat kayda değer olmayan, alalade-sıradan olaylar sonraki nesillere, ya hiç aktarılmamış ve­ya çok cüzî bir kısmı aktarılmıştır. Yani, mevcut hadis ve haberle­re bakarak sahabenin sadece bunlarla meşgul olduğunu söyleye­meyiz. Çünkü onlar da birer insandı, her anlarını pür dikkat din: meselelere veremiyorlardı.Hanzala'nm Hz. Peygamber'e şikaye­ti, usanırlar endişesiyle Rasûlullah'ın (s.a.v.) devamlı değilde be­lirli gün ve saatlerde vazetmesi de bunu göstermektedir.

Sahabenin yaşadığı sıradan günlük hayatın ayıklanarak nakledilen bu tarafı, bir de âlimler ve vaizler tarafından günümüz insanına anlatılırken tekrar ayıklanınca, ortaya çıkan tablo. sahabenin tamamen mukaddes bir havada yaşadığı, ancak yaşa­yabilecek kadar dünyayla ilgilendiği, adeta melekler gibi ruhani bir hayat sürdükleri şeklinde anlaşılmaktadır. Halbuki hayat bir bütündür. Yani beşeri yapının gereği olan her tür davranış cemi­yette bulunur. Dinin görevi ntratta var olan arzunun helal hudut­larım çizmek, kötü çirkin ve zararlı bir şekilde gerçekleştiği Asr-ı Saadeti her yönüyle, bir bütün halinde ele almalı ve islâm'ı, günü­müz insanına anlatırken bu bütünlük içinde sunmalıdır. Eğer islâm'ı böyle anlatabilirsek, cemiyette bulunan her tip insana hi­tap etmiş ve onlara gerçek dinî bir hayatta yer göstermiş olabili­riz. Tabii hayatta cereyan eden olayların bir kısmım dışladığımız­da, bir grup insanımızı da dışladığımızı unutmamak lazımdır. Had uygulandıktan sonra sarhoşu lanetleyenlere Hz. Peygam­berin: "Ona karşı şeytana yardım etmeyiniz"[74] tavsiyesinin de bu­nu kasdettiği kanaatindeyiz.

Bu açıklamalardan sonra sahabi içerisinde yaptığı şakalarla maruf olan bazı sahabileri ve yaptıkları şakaları ele alalım.

Yüzbinleri bulan sahabe içinde değişik karakter ve mizacda kimselerin bulunması gayet tabiidir. Bazıları sert mizaçlı, vakur kimseler, bazıları serinkanlı, bazıları ilme, bazıları zühde meyilli, bazıları şen-şakrak, şakacı, gülen, güldüren., tiplerdeki kimseler­di. Fakat, aynı mizaclardaki bu insanların ortak Özelliği, Allah ve Rasûlünü sevmeleri, dinin emirlerine büyük bir hüsn-ü kabul ile uymaları veya uymaya çalışmaları idi. Mizah ve şakaya meyyal mizacda olan sahabîlere şunları örnek gösterebiliriz: [75]

 

A- Nuayman
 

Nuayman b. Amr b. Rifaa b. el Haris b. Sevâd b. Malik b. Ga-nem b. Mâlik b. Neccâr el-Ensâri. Akabe biatlanna, Bedir, Uhud, Hendek ve diğer bütün gazalara katılan Nuayman,[76] ashabın en şakacısı idi[77] ve Hz. Peygamber'i de güldürürdü.[78] Hatta Rasûlullah (s.a.v.) Nuayman'a baktığı zaman kendisini gülmek­ten alıkoyamazdı.[79] Zaman zaman Hz. Peygamber'e de şakalar yapan Nuayman, hazan arkadaşlarının teşvikiyle, bazan da mu­hatabının işi zora sokmasıyla şakalarında ileri giderdi. Fakat onun şakaları daima Hz. Peygamber tarafından tebessümle kar­şılanmıştır. Zaman zaman içki de içen Nuayman'a bir kaç defa had uygulanmış[80] bu günahı tekrarlaması sebebiyle Hz. Ömer ona; "Allah seni rezil rüsvay etsin, lanet olsun" deyince Rasûlullah (s.a.v.) "Öyle demeyin, şüphesiz ki O, Allah'ı ve Rasûlünü seviyor" diyerek O'nu korumuştur.[81] Başka bir rivayette Hz. Ömer; "Niçin bekliyorsun ya Rasûlallah? Bu dördüncü oldu, boynunu vurdursa-na" demiş, oradakilerden birisinin; "Onu Bedir'de gördüm, gay­retli bir halde savaşıyordu" diye, hüsn-ü şehadette bulunması, başka birisinin de onu tasdik etmesi üzerine Hz. Peygamber; "Bedre katılan birini nasıl (öldürtebilirim)?" demiştir.[82] Ibn Sa'd'ın rivayetine göre de Hz. Peygamberin O'nu tezkiyesi şöyle­dir; "Nuayman hakkında hayırdan başka bir şey söylemeyin. Çün­kü o, Allah'ı ve Rasûlünü sevmektir"[83]

Bütün bu şakalarına ve birkaç defa içki içmesine[84] rağmen Hz. Peygamberin ona lanet ettirmemesinin ana sebebinin Allah ve Peygamber sevgisi olduğu açıkça belirtildiğine göre, imanı sağ­lam olan birinin mizacından dolayı veya nefsine hakim olamadığı için bazı hata ve günahlar işlemesinin tabii olduğu, böylelerinin İslâm toplumundan dışlanmaması, elinden tutularak bu kötülük­lerden kurtarılmaya çalışılması gerektiği kanaatindeyiz. Nite­kim bu hadisenin şerhinde îbn Hacer de şöyle demektedir.[85] "Bu hadiste, haram işlemekle Allah ve-Rasûlünü sevmenin birlikte olabileceğine delil vardır."

Muaviye zamanında vefat eden Nuayman'ın[86] şakalarıyla il­gili pek çok haber vardır.[87] Bazılarım ez-Zübeyr b. Bekkar'ın Kita-bu'l Fükâheti ve'l-Mizah'mda zikrettiği şakalara şunları örnek verebiliriz.

1- Hz. Peygamber'i çok seven Nuayman, Medine'ye iyi bir şey getirildiğinde hemen alır, O'na (s.a.v.) hediye ederdi. Yine bir defasında Nuayman, satıcıda gördüğü nefis balı alıp Hz. Peygam-ber'e getirdi ve hediye etti. Daha sonra satıcı parayı isteyince, adamı Hz. Peygamber'e getirdi ve parayı O'ndan (s.a.v.) almasını söyledi. Rasûlullah (s.a.v.) "Hani hediye etmiştin" deyince "Ya Rasûlallah! Bu güzel balı senin yemeni çok istedim, param olma­dığı için böyle yaptım" dedi. Hz. Peygamber de gülerek adamın pa­rasını ödedi.[88] Nuayman'ın birkaç defa yaptığı bu tür şakalara Hz. Peygamber alışıktı.

2- Arkadaşını köle diye satması: Hz. Peygamberin vefatından bir yıl önce Hz. Ebu Bekir, Nuayman ve arkadaşı Suveybit'le bir­likte ticaret için Busra'ya gitmişti. Nuayman, eşyaların başında bekleyen Suveybit'e geldi ve ondan, yiyecek birşeyler istedi. Su-veybit, Ebu Bekir gelmeden olmaz deyip reddedince Nuayman; "Vallahi seni kızdıracak bir iş yapacağım" dedi ve az ilerde bulu­nan deve tüccarlarına gitti, onlara;   Maharetli, arap bir kölem var, satın alîr mısınız? Fakat o çok konuşkan biridir, belki size; "Ben hür bir insanım, diyebilir. Eğer almıyacaksanız, kölemi bana karşı ifsad etmeyiniz," dedi. Onlar da; "Hayır, onu, on deveye alı­rız" deyince Nuayman develere doğru gitti, onları bağladı ve daha sonra alıcıların yanına geldi. Suveybit'i göstererek, "işte bu,buy-run alın" dedi. Arabiler Suveybit'e, kendisini satın aldıklarını söy­leyince; "O yalancıdır, ben hür bir insanım" dediyse de aldırmadı­lar ve "Tamam, o senin durumunu bize bildirdi" deyip ipi boynuna geçirdiler ve götürdüler. Az sonra Hz. Ebu Bekir geldi, durum ken­disine anlatılınca arkadaşlarıyla gitti. Develeri geri verip Suvey-bit'i kurtardı. Olay Medine'de anlatılınca Hz. Peygamber ve asha­bı yıl boyunca buna güldüler.[89]

Nuayman'm, Suveybit'i köle diye satması ağır bir şakadır. Fakat ikisinin çok yakın arkadaş olduklarını ve Nuayman'm aşırı derecede şakaya düşkün olduğunu hesaba katmak lazımdır. Olay anında Hz. Ebu Bekir'in, Medine'de de Hz. Peygamberin Nuay-man'a kızmaması, hatta gülmelerinin, Nuayman'm şakacı yapısı­na gösterilen bir müsamaha olduğu kanaatindeyiz. Bu olayın uzun bir süre Hz. Peygamber ve sahabileri güldürmüş olması da, mizahın toplum üzerindeki müsbet etkisini göstermektedir.

3- Arâbînin devesini kesmesi: Bir arabî devesini avluya bağla­yıp Hz. Peygamberin yanma gider. Oradaki sahabiler Nuay­man'a;

— Canımız çekti, şu deveyi kes de yiyelim. Nasıl olsa Rasûlullah (s.a.v.) bedelini öder" derler ve onu, adeta bu işe zorlar­lar. Önce kabul etmemesine rağmen onların ısrarı karşısında Nuayman deveyi keser. Arabî çıkıp ta manzarayı görünce bağır­maya başlar. Bu çığlıklar üzerine çıkan Hz. Peygamber, kimin yaptığını sorar, oradakiler Nuayman, deyince Rasûlullah (s.a.v.) onu aramaya çıkar ve saklandığı yerde bulur. Bir çukura saklan­mış olan Nuayman, üstüne de hurma yaprakları ve dallarını örtmüştür. Onu gören bir sahabi; "Onu görmedim ya Rasûlallah!" demekte ve eliyle saklandığı yeri işaret etmektedir. Rasûlullah (s.a.v.), Nuayman'ı çukurdan çıkarır;

"— Sana bunu kim yaptırdı?" diye sorunca;

"— Burayı sana işaret edenler yok mu? Beni buna, işte onlar teşvik etti" cevabını verir. Durumu anlayan Hz. Peygamber, bir taraftan yüzündeki çöpleri silmekte, bir taraftan da gülmektedir. Daha sonra da devenin parasını arabîye ödemiştir.[90]

Kendileri istemesine rağmen o sahabilerin böyle bir işe cüret edemeyip, Nuayman'ı teşvik etmelerinin bazı sebepleri olmalıdır. Belki onlar kendileri böyle bir şey yapsa, Hz. Peygamberin bunu hoş karşılamayacağım biliyorlardı. Çünkü bundan daha hafif bir hadisede Rasûlullah (s.a.v.); "Şaka veya ciddî olarak, kardeşini­zin malını almanız helal olmaz"[91] buyurmuştu. Kanaatimizce onlar Hz. Peygamberin, Nuaymamn şakalarına alışık olduğunu biliyorlardı.

4- Bir grup şahabı bir su başında konaklarlar. Nuayman, o bölgede oturan müşriklere, ileride şöyle olacak böyle olacak... diye bazı hikayeler anlatır, onlar da, süt ve çeşitli yiyecekler getirirler. Nuayman bunları arkadaşlarına gönderir, onlar da yerler. Bu du­rumu öğrenen Hz. Ebu Bekir; "Demek ki gün boyu Nuayman'm kehanetle kazandıklarını yemişim" der ve yediklerini çıkarır.[92]

5- Ebu Süfyan'la dalga geçmesi: Medine'de Ebu Süfyan'a rast­layan Nuayman:

"- Ey Allah Düşmanı! Ensar'm ulusu Nuayman'ı hicveden sen misin?" diye onu azarlar. Neye uğradığını anlıyamıyan Ebu Süfyan özür diler. Nuayman gidince Ebu Süfyan'a; "Bunları sana söyleyen Nuayman idi" derler.[93] Fakat Nuayman söyleyeceğini söylemiş, muhtemelen, fetih öncesi rica için Medine'ye gelmiş olan ve henüz islâm'ı kabul etmemiş bulunan Ebu Süfyan'a şakasını yapmıştır.

6- Mahreme'ye yaptığı oyunları: Olay Hz. Osman zamanında cereyan eder. Mahreme 115 yaşlarında, gözleri görmemektedir. Bir gün mescidde otururken küçük abdest bozmak için kalkar. Gözleri görmediğinden nereye kadar gittiğini farkedemez ve mes-cid dışına çıktığım zannederek oturmak ister. Etrafındakiler mes­cidde olduğunu ikaz edince bundan vazgeçer. Bu esnada yanma gelen Nuayman onu biraz öteye, mescidin öbür köşesine götürür ve orada işini görebileceğim söyler. Mahreme bevletmeye başla­yınca etrafındakiler yine, mescide bevlediyorsun diye bağırırlar, fakat iş işten geçmiştir. Mahreme, buraya kendisini kimin getirdi­ğini sorar, Nuayman olduğunu öğrenince de; "Eğer onu bir elime geçirirsem, vallahi bu âsâyı kafasına indireceğim" diye yemin eder. Aradan biraz zaman geçer, yine bir gün mescidde Mahreme-ye rastlar. Halife Hz. Osman da mescidde namaz kılmaktadır. Hz. Osman namaz kılarken kendisini tamamen namaza verir, dışa­rıyla ilgisini keserdi. Nuayman Mahreme'nin yanma gelir ve ona;

"— Hâlâ Nuayman'a kızıyor musun?" der.

"— Evet, o nerede? Bana göster" cevabını alınca onu, Hz. Os­man'ın yanma götürür ve, "işte bu!" deyince Mahreme hemen dey-neğini kaldırır ve Nuayman diye Hz. Osman'ın kafasına indirir ve onu yaralar. "Ne yaptın? Emîrul Müminîn'e vurdun" deseler de olan olmuştur. Mahreme'nin akrabaları, Nuayman'ı cezalandır­mak için toplanırlar fakat Hz. Osman, Bedir ehlinden olduğu için bunu yapmalarına izin vermez.[94] Bu olaylardan sonra Mahreme de pes eder ve Nuayman'dan intikam almaktan vazgeçer.

Nuayman'm Mahreme'ye doğrudan, Hz. Osman'a dolaylı ola­rak yaptığı bu şakada büyük bir aşırılığın olduğu muhakkaktır. Zaten onun şakalarının özelliği budur.[95] Başkalarına maddi ve manevi zararlar veren şakalara Rasûlullah'm (s.a.v.) izin verme­diğini daha önce de belirtmiştik. Fakat burada hatıra şöyle bir şey gelmektedir; yapısı icabı muzip bir adam olan Nuayman, Hz. Pey­gamber devrinde de buna benzer şakalar yapmış ve bunların çoğu da O'nun (s.a.v.) tarafından tebessümle karşılanmıştı. Sahabe de onun bu yönüne alışmış ve belki ondan, hep böyle şeyler bekle­mekteydi. Adeta böyle bir davranış Nuayman'm kişilik özelliği, karakteri haline gelmiş, neredeyse ondan başka bir davranış bek­lenmemekteydi. Arkadaşları da bunu bildikleri için, başkası yap­tığında asla katlanılamayacak şakaları Nuayman yapınca tebes­sümle veya hafif bir öfkeyle geçiştirilmekteydi. Hz. Osman'ın hem mağdur, hem de Halife olmasına rağmen ona ceza vermemesinin bir sebebi de, Bedrî olması yanında, benzer durumlarda Hz. Pey-gamber'in de Nuayman'ı cezalandırmaması olabilir. [96]

 

B- Abdullah B. Huzafe
 

İlk muhacirlerden olan Abdullah, 2. Habeşistan Hicretine de katılmıştır. Ebu Said el-Hudri onun, Bedre katıldığını ve şakacı bir kişi olduğunu bildirir. Hz. Peygamberin İslâm'a davet mektu­bunu Kisra'ya götürmüştür. H. 19 da Rumlara esir düşmüş, hristi-yanlığı kabul etmemek için pek çok işkence çekmiş, bu esaretten salimen kurtulmuş ve Hz. Osman devrinde Mısır'da vefat etmiş­tir.[97]

Şakalarından tesbit edebildiklerimiz şunlardır:

1- Ebu Said el-Hudrî'nin anlattığına göre, kendisinin de içinde bulunduğu askeri bir seriyye, ihtiyaçları için ateş yaktıklarında, şakacı bir kişi olan seriyye komutanı Abdullah b. Huzafe, gayet ciddi bir şekilde;

— Benim emirlerimi dinleme ve itaat göreviniz yok mu? diye sorunca;

— Evet derler. Bunu üzerine Abdullah;

— Emrettiğim herşeyi yapacaksınız değil mi? der, onlar yine;

— Evet derler.

— Öyleyse, şu ateşe girmenizi emrediyorum, der. Bazılarının tereddüt edip bazılarının ateşe atlamaya hazır­landıklarını ve gerçekten ateşe gireceklerini anlayınca;

— Durun, sizinle şakalaşmak istedim, der ve işi tatlıya bağ­lar. Bu durum Medine'de duyulunca Rasûlullah (s.a.v.) "Herkim size, Allah'a isyan olan bir şey emrederse, asla itaat etmeyiniz" der.[98]

Böyle bir şakanın, askerî görev gibi ciddi ve meşakkatli bir iş esnasında yapılmasının ayrı bir değeri vardır. Belki de seriyye komutanı Abdullah, emrindeki askerlerde gördüğü yorgunluk, gerginlik veya Bıkkınlığı böyle bir şaka ile gidermek, onları rahat­latmak için bunu yapmıştı. Diğer taraftan, olay Medine'de anlatı­lınca Hz. Peygamber, masiyette itaat olmayacağını belirtiyor, —zaten Abdullah'ın maksadı emrindekileri yakmak değildi— fa­kat bu davranışından dolayı Abdullah'ı kınamıyor. Şayet kınamış olsaydı, dikkatli bir gözlemci ve gayretli bir ravi olan Ebu Said'in (ki kendisi muksirûndandır, yani çok hadis rivayet edenlerden­dir.) Böyle Önemli bir ayrıntıyı da rivayet etmesi gerekirdi. Böyle bir bilgi verilmediğine göre, Hz. Peygamber Abdullah'ı kınama­mış olmalıdır. Mezkûr hadiste de geçtiği gibi Abdullah'ın şakacılı­ğı, Hz. Peygamber tarafından da bilindiği gibi, belki de bu nedenle kınanmamış olabilir.

2- Bir yolculuk esnasında Abdullah sessizce Hz. Peygam­berin bineğinin yularını çözmüş, neredeyse Rasûlullah (s.a.v.) bi­neğinden düşecekti. Hadisin ravilerinden îbn Vehb; "O'nu (s.a.v.) güldürmek için mi böyle yaptı?" diye Leys'e sorduğunda, evet ce­vabını almıştır.[99]

Leys'in (H.175) açıklamasından da anlaşılacağı gibi, Rasûlul­lah (s.a.v.) iyi niyetle yapılan bu şakayı tebessümle karşılamış ol­sa gerektir. Aksi olsaydı, hadisin sonunda belirtilir, Leys gibi bir muhaddis de böyle bir açıklama yapmazdı. [100]

 

C- Zeyd B. Sabit
 

Rasûlullah (s.a.v.) Medine'ye geldiğinde 11 yaşında olan Zeyd, O'nun (s.a.v.) tavsiyesiyle Süryanice'yi 17 günde öğrenmiş, Hz. Ebu Bekir devrinde Kur'ân'ın toplanması, Hz. Osman devrin­de ise cem ve teksiri işine başkanlık yapmış, Kur'ân ve Feraizi en iyi bilen alim sahabelerdendir.[101]

Tabiilerden Sabit b. Ubeyd Zeyd hakkında; "Ailesiyle başbaşa kaldığında insanların en şakacısı, fakat toplum içindeyken en suskunu (en vakarlı, en ağır başlısı) idi" der.[102]

 

D- Büreydetü'l-Eslemî
 

Hz. Peygamber Medine'ye hicret ederken kavminden 80 kadar kişiyle Gamimde Rasûlullah'a (s.a.v.) gelip müslüman olan Büreyde, daha sonra tekrar Medine'ye gelmiş, Hudeybiye'ye ka­tılmıştır. Önceleri Medine'ye yerleşmişken daha sonra Basra'ya gitmiş ve Yezid komutasındaki orduyla gittiği Merv'de ölmüş­tür.[103] Kaynakların bildirdiğine göre Büreyde, mizah ve şakayı se­ven bir sahabi idi.[104]

 

E- Üseyd B. Hudayr
 

Medine'de ilk müslüman olanlardan ve 2. Akabe'ye katılan­lardan biri olan Üseyd,[105] mizah seven şaka yapan bir sahabi idi. Bir defasında etrafındakilere birşeyler anlatıp onları güldürüyor-ken Hz. Peygamber elindeki deyneği böğrüne dürtmek suretiyle onu ikaz etti. Üseyd; "Hakkımı ver, ben de sana vuracağım" deyin­ce Rasûlullah (s.a.v.); "Buyur al" dedi.Üseyd; "Senin sırtında elbi­se var, benimkinde yoktu" deyince Hz. Peygamber gömleğini açtı. Bunun üzerine Üseyd O'nu (s.a.v.) kucakladı ve sağ küreğim öptü ve; "Ya Rasûlallah, ben bunu istemiştim" dedi.[106]

 

F- Hz. Ömer
 

Ömer denilince akla vakar, heybet, ciddiyet, sertlik... gibi hasletler gelir. Böyle bir yapıda olan Hz. Ömer dahi, yeri gelince şaka yapmaktan geri kalmamıştır. Şu şakaları buna örnek verebi­liriz:

1- Hz. Ömer, Hasan ve Hüseyin'i Rasûlullah'm (s.a.v.) iki omuzuna oturmuş halde görünce onlara; "Altmızdaki at ne kadar kıymetlidir?" diye şakalaşmıştır.[107]

2- Hz. Ömer, çok hızlı ve kısa namaz kılan bir arabinin namaz­dan sonra yaptığı duasında, "Ya Rabbi, beni cennette hurilerle evlendir" dediğini duyunca; "Ey adam, parayı az ödedin, karşılığı­nı çok istiyorsun" diye onunla şakalaşır.[108]

Bu iki örneğe bakarak Hz. Ömer'in şakacı bir kişi olduğunu söylemek mümkün değildir. Fakat şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki, Hz. Ömer gibi sert mizaçlı biri dahi yeri gelince şaka yapmıştır, çünkü bu beşer tabiatının bir gereğidir. [109]

 

G- Abdullah B. Muhammed B. Abdurrahman B. Ebi Bekr
 

Ibnu Ebi Atik diye maruf olan Abdullah, sahabi değil tabiin-dendir. Hz. Âişe'nin kardeşi Abdurrahman'm torunu olan Abdul­lah, ondan hadis rivayet etmiştir.[110] Son derece neşeli ve şakacı bir karaktere sahip olan îbn Ebi Atik, herkese[111] hatta ölüm döşeğin­deki Hz. Âişe'ye dahi şaka yapmıştır. Hz.'Aişe hastalanmış, yatı­yorken, Abdullah onu ziyaret eder ve;

"— Ey anneciğim! Sana kurban olayım, kendini nasıl hissedi­yorsun?" der.

— Hz. Âişe "Vallahi bu Ölüm derdidir" deyince

— Abdullah; "Öyleyse önemli birşey değir diye şaka yapar. Onun bu durumda dahi şaka yaptığını gören Hz. Aişe;

"— Sen hiçbir zaman bunu (şakayı) bırakmıyacaksm" der.[112] Ölüm döşeğindeki Hz. Aişe'nin yeğeninin kendisine yaptığı şakayı, onun mizaha aşırı düşkünlüğünü bildiği için hoş görmesi, Hz. Peygamber'in Nuayman'ın şakalarına gösterdiği müsamaha­ya ne kadar benzemektedir. [113]

 

Sonuç
 

İslam insanı, bedenî ve ruhî yönleriyle tam bir bütün olarak ele alır ve yapısında mevcut olan bütün ihtiyaçların meşru tatmin yollarına müsaade eder. Beşerî fıtratın gereklerinden biri de gül­mek, neşelenmek...tir. Gülmeyi sağlayan aktivitelerden biri ise, mizah, nükte, espri...dir.

Hz. Peygamber, başkalarına maddî ve manevî yönden zarar vermemek, aşırılığa kaçmamak, yalan, bulunmamak... şartlarıy­la şakayı hoş görmüş, hatta kendisi de bazan şaka yapmıştır. Baş­ta çocuklar olmak üzere, yeri geldikçe kadm-erkek, genç-ihtiyar... her kesimden sahabiye Hz. Peygamberin şaka yapması, yumuşak davranması, onların Allah Rasûlüne daha kolay yaklaşmalarına ve O'nu (s.a.v.) daha iyi tanımalarına imkan vermiştir.

Beşer bir Peygamberin arkadaşları olan Ashab-ı Kiram da, gerek O'nda (s.a.v.) gördükleri örnekler ve yakınlık ile, gerekse be­şeri yapılarının gereği olarak hem birbirlerine, hem de bizzat Hz.Peygamber'e bazı şakalar yapmış, dini yönden yanlış unsurlar taşıyan mizahlar O'nun (s.a.v.) tarafından kınanmış, normal olanlar ise tebüssümle karşılanmıştır.

Dini özellikleri, beşerî özellikleri, bilgi ve mizaçlarının farklı­lığı... Sebebiyle değişik yapılarda insan tiplerinden oluşan sahabe arasında mizaha meyyal olanlar da vardı. Bu tipteki sahabilerin en şakacısı ise Nuayman'dır. Akabe biatlannda müslüman olan, Allah ve Peygamber sevgisi bizzat Rasûlullah (s.a.v.) tarafından tasdik edilen ve zaman zaman içki de içen Nuayman, bu mizacının bir gereği olarak Hz. Peygamber dahil herkese şaka yapmış ve on­ları neşelendirmiştir. Her tipten olduğu gibi bu tip insanların da toplumlarda bulunması bir vakıadır ve böylelerine ihtiyaç da var­dır. İslâm'ın kabul ettiği meşru sınırları aşmamak şartıyla bu tip insanların davranışları müsamaha ile karşılanır, toplum dışına itilmezse, dinî hayatta onlar da yer bulabilirler. Bu konuda Asr-ı Saadet ve bilhassa Hz. Peygamber'in uygulamaları bize pekçok Örnek sunmaktadır.

Günümüz insanına islâm'ı anlatırken beşer ihtiyacının her yönüne cevap veren bu zengin Sünnet hazinesinden istifade etmek, İslâm'ın sadece bir ibadet dini değil, her yönüyle bir hayat dini olduğunu unutmamak gerektiği kanaatindeyiz. Ayrıca, günümüzün etkili propaganda vasıtalarından biri olan basın sek­töründe mizahın önemi tartışılmaz bir şekilde kendisini göster­mektedir. Asr-ı Saadet'teki bu mizah anlayışının, günümüz -Özellikle Islâmî- basınına ışık tutup yol göstermesini temenni ediyoruz. [114]

 

Bibliyografya
 

Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, Beyrut ts.

el-Aynî, Bedruddin Ebu Muhammed Mahmud b. Ahmed, Umde-tü'l-Kaari li şerhi Sahihi'l-Buharî.

Buharı, Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail, el-Câmîu's-Sahih,

İstanbul, 1979. Buharı, Ebu Abdullah Muhammed b.İsmail, et-Tarihu'l-Kebir, Haydarabad ts.

Buharî, Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail, el-Edebu'l-Müfred, İstanbul 1974.

Canan, İbrahim, Hz. Peygamber'in Sünnetinde Terbiye, Ankara 1980.

Dârimî, Ebu Muhammed Abdullah b. Abdirrahman, es-Sünen. Ebu Davud, Süleyman b. Esas es-Sicistânî, es-Sünen, Humus

1388/1969. Firuzabadî, Mecmuddin Muhammed b. Yakûp, el-Kâmusu'l-Muhit, 2. bsk. Mısır 1344. Freedmen, Jonathan L. ve Arkadaşları, Sosyal Psikoloji, Çev. Ali Dönmez. İstanbul 1989. el-Hatib, Ebu Bekir Ahmed b. Ali el-Bağdadî, Tarihu Bağdad,

Beyrut ts. Heysemî, Nureddin Ali b. Ebi Bekir, Mecmeu's-Zevaid ve Menbeu'l-Fevâid, Beyrut 1967. İbn Abdilberr, Ebu Ömer Yusuf en-Nemerî, el-îstiâb fi Ma'rifeti'l-

Ashab, Tah. Ali Muhammed el-Becavî, Kahire ts. lbnu'1-Esîr, îzzuddîn el-Cezerî, Üsdü'l-Gabe Fî ?na'rifeti's-Saha­be, Mısır 1970. İbn Hacer, el-Askalanî, Tehzibu't-Tehzîb, Haydarabad 1325.

îbn Hacer, el-Askalanî, Fet/ıu'l-Barî bişerhi Sahihi'l-Buharî, Bulak 1300.

Ibn Hacer, el-Askalanî, el-tsâbe fî Temyizi's-Sahabe, Tah. Ali Mu-hammed el-Becâvî.

Ibnu'l-Kayyım el-Cevziyye, Zadu'l-Mead fî Hedyi Hayrîl-lbâd, Kahire 1390/1970. îbn Mâce, Muhammed b. Yezid el-Kazvînî, es-Sünen, Tah. Muhammed Fuad Abdulbâkî.

îbn Manzur, Muhammed b. Mükerrem, Lisanu'l-Arab, Beyrut ts. îbn Sa'd, Muhammed, et-Tabakatü'l-Kübrâ, Beyrut ts.

îbn Teymiyye, Ahmed b. Abdülvehhâb, es-Sarim'ul-Meslul alâ Şâtımı'r-Rasul, Tah. Muhammed Muhyiddin Abdülha-mid... Mısır 1379/1960.

el-Kâdî îyâz, Ebu'1-Fadl, eş-Şifa bitarifi Hukuki'l-Mustafa, Mısır 1369/1950.

Kastallânî, Ahmed b. Muhammed, Îrşâdu's-Sârî li-Şerhi Sahi-hi'l-Buharî.

Kehhâle, Ömer Rıza, Mu'cemu'l-Müellifin. Beyrut ts.

Kirmânî Muhammed b. Yusuf, el-Kevâkibu'd-Derarî,Beyrut 1401/1981.2. bsk.

Kudâî, Ebu Abdullah Muhammed b. Seleme, Müsnedü'ş-Şihâb.

Tah:HamdiAbdülmecides-Selefî, Beyrut 1407/1986,2. bsk. Münavî,   Muhammed  Abdurraûf,  el-Feyzu'l-Kadîr,  Beyrut 1391/1972.

Müslim, Ibnu'l Haccac, el-Câmiu's-Sahih, Tah. M. Fuad Abdulbâkî, Kahire 1374/1955.

en-Nüveyrî, Şihabüddin Ahmed b. Abdülvehhab, Nihayetü'l-Ereb ft Fünuni'l-Edeb, Kahire ts.

er-Râzî, Abdurrahman îbn Ebi Hâtîm, Kitabul-Cerhi ve't-Ta'dil, Hayrarabad, 1381A 952.

Sezgin Fuad, GAS, Leiden 1967.

Tirmizî, Ebu îsa Muhammed b. îsa, el-Câmiu's-Sahih, Tah. Ah­med Muhammed Şakir.

Tuğlacı, Pars, Okyanus Ansiklopedik sözlük, îstanbul 1978,2. bsk.

Zebidî, Muhammed Murtaza, Tâcu'l-Arûs, Mısır 1306.

Zemahşerî, Ebu'l-Kasım Carullah Mahmud b. Ömer, el-Faik fi Garibi'l-Hadis, Tah. Ali Muhammed el-Becavî, Kahire ts. [115]

[69] Âl-ilmran, 3/110.

[70] Tevbe, 9/100; Fetih, 48/18.

[71] Müslim, Fedailu's-Sahabe, 210.

[72] Ebu Abdullah Bekir b.Abdullah el-Müzeni el-Basri, Enes ve 1. Ömer'den hadis dinlemiş sika bir ravidir. (Buharı, et-Tarihu'l-Kebir, 2,90-91).

[73] Buharî, a.g.e, B. 133, H. 226.

[74] Buharı, Hudud, 4-5.

[75] Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/469-471.

[76] îbn Abdilberr,el-İstiâb, 4,1526; lbnu'1-Esir, Üsdü'l-Gabe, 5. 351.

[77] en-Nüveyrî, Şihabuddin Ahmed b. Abdülvehhab, Nihâyetü'l-Ereb, 4, 3.

[78] Buharı, Hudud, 5.

[79] el-Aynî, Bedrüddin, Umdetü'l-Kan, 23, 267.

[80] Bir kaç defa Hadd-i Hamr uygulanan sahabinin ismi bazı rivayetlerde "Nuayman" (Buharı, Vakele, 13; hudud, 3-4; Müsned, 4,8), bazılarında da "Abdullah el-Hımar" (Buharî, Hudûd, 5) olarak geçmektedir. Acaba bun­lar ayrı ayrı kişiler midir? Yoksa bu üç isim bir kişiye mi aittir? Buharî'deki üç rivayet ve Müsned'deki bir rivayette geçen şüphe sigası, sa­habi ravi olan Ukbe'ye değil, daha sonraki bir raviye aittir. Buharî'nin Ismailî ve Küşmeyhenî rivayetlerinde bu şüphe "Numan veya Nuayman şeklindedir. Zübeyr İbnu Bekkâr da Kitabu'n-Neseb'de bu hadiseyi, şüp­hesiz bir sigayla Nuayman'a izafe etmektedir. Bu bilgiler de gösteriyor ki hadise Nuayman'a aittir. (1. Hacer, Müsned'deki rivayeti de (4,7) delil gös­tererek bu kişinin oğlu değil, Nuayman olduğu görüşünü tercih eder. (Isâbe, 6, 464, 83) Hz. Ömer hadisinde geçen Abdullah el-Hımar ile Nuay-man'm da aynı şahıs olduğu kanaatindeyiz. (el-Feth, 12, 76) Kirmanî'nin açıklaması da bunu teyid etmektedir. (Kirmanı, el-Kevakib, 23, 184).

[81] Buharı, Vekale, 13; Hudûd, 3-4.

[82] İ. Hacer, el-îsabe, 6, 83.

[83] İ. Sa'd, et-Tahakatü'l-Kübrâ, 3, 393-394.

[84] Her ne kadar bazı kaynaklar (İ. Hacer, Feth, 12, 56, 69; Ayni, Umde, 23, 267) ona elliden fazla had uygulandığını söylüyorsa da bu doğru değildir.

[85] İ. Hacer, el-Feth, 12, 69.

[86] İ. Hacer, el-îsâbe, 6, 463.

[87] İ. Abdilberr, el-İstiab, 4, 1526.

[88] İ. Abdilberr, a.g.e., 4, 1529; î. Hacer, el-îsabe, 6, 464.

[89] Müsned, 6, 316; İ. Mace,£rfe6, 24; 1. Abdilberr, a.g.e., 4,1526-1527; îbnu'l-Esir, Üsdü'l-Gabe, 5, 351-352. (î. Mace bu olayı, Suveybit Nuayman'ı sattı şeklinde (Maklub) tahric etmiştir.)

[90] İ. Abdilberr, a.g.e., 4,1527; îbnu'l,Esir, a.g.e., 5, 352; î. Hacer, a.g.e., 6. 465.

[91] Ebu Davud, Edeb, 93, H. 5004.

[92] İ. Hacer, a.g.e., 6,466.

[93] İ. Hacer, a.g.e., 6, 465.

[94] Ibn Abdilberr, a.g.e., 4, 1528-1529; îbn Hacer, a.g.e., 6, 465.

[95] Ibn Abdilberr, a.g.e., 4, 1526.

[96] Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/471-476.

[97] İbn Abdilberr, a.g.e., 3, 888-991; İbn Hacer, a.g.e., 4, 57.

[98] Müsned, 3, 67; İbn Mace, Cihad, 40.

[99] îbn Abdilberr, a.g.e., 3, 890.

[100] Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/476-477.

[101] İbn Abdilberr, a.g.e., 2, 537-539.

[102] îbn Abdilberr, a.g.e., 2, 539; ez-Zemahşeri, el-Faik, 3,137.

Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/477-478.

[103] îbn Abdilberr, a.g.e., 1,185.

[104] Müsned, 5, 32.

Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/478.

[105] îbn Abdiiberr, a.g.e., 1, 93.

[106] Ebu Davud,Edeb, 160, H. 5224.

Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/478.

[107] Heysemi, Mecmeu'z-Zevaid, 9,181-182.

[108] en-Nüveyri, a.g.e., 4, 3.

[109] Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/478-479.

[110] Buharî, et-Tariku'l-Kebir, 5,184.

[111] en-Nüveyrî, a.g.e, 4, 5-6.

[112] îbn Sa'd, et-Tabakatü'l-Kabra, 8, 76.

[113] Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/479.

[114] Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/480-481.

[115] Yrd. Doç. Dr. Akif Köten, Bütün Yönleriyle Asr-ı Saadet’te İslam, Beyan Yayınları: 4/483-484.

Navigasyon

[0] Mesajlar

TinyPortal v1.0 beta 4 © Bloc